S. Jaworski „Związek Jaszczurczy. Narodowe Siły Zbrojne” [RECENZJA]

Pamięć o zbrojnym wysiłku antykomunistycznego podziemia niepodległościowego przez całe dekady była wypierana ze świadomości Polaków. W ostatnich latach dostrzegamy znaczący zwrot w tej kwestii. Historia Żołnierzy Wyklętych powraca z dużą siłą, a formacje wojskowe walczące przeciwko Niemcom, a po wojnie przeciw komunistom stopniowo odzyskują należny im miejsce w pamięci rodaków. Wciąż jeszcze pozostaje wiele do zrobienia, a wznowienie niniejszej broszury jest ważnym krokiem naprzód.

Jedną z zapomnianych i najbardziej wyklętych przez okupanta komunistycznego formacji zbrojnych wciąż pozostają Narodowe Siły Zbrojne. Zwłaszcza ta ich część, która wcześniej tworzyła Organizację Wojskową Związek Jaszczurczy. Choć popularny symbol „jaszczurki” wypłynął w ostatnich latach na szersze wody, to jednak wciąż niewielu kojarzy go ze Związkiem Jaszczurczym, zbrojną organizacją niepodległościową utworzoną przez środowisko przedwojennego ONR.

To ta organizacja, pomimo wielu zasług, wciąż nie doczekała się nawet własnej pełnowymiarowej monografii. Stało się tak głównie za sprawą kłamliwej i oczerniającej propagandy PRL-owskiej. Dlatego za ważny krok w tej kwestii należy uznać ponowne wydanie opublikowanej pierwotnie w 1982 r. w Chicago broszury Stanisława Jaworskiego pt. „Związek Jaszczurczy. Narodowe Siły Zbrojne”. Wznowienie publikacji to zasługa Koła Związku Żołnierzy NSZ w Chicago – Narodowe Siły Zbrojne- Nowe Pokolenie Chicago przy wsparciu Okręgu Szczecin ZŻNSZ, Zarządu Głównego ZŻNSZ oraz Fundacji im. Kazimierza Wielkiego.

Broszura Jaworskiego powstała na emigracji w sytuacji znacznego ograniczenia dostępu do jakichkolwiek źródeł historycznych. Autor opierał się głównie na relacjach żyjących na uchodźstwie weteranów NSZ-ZJ. Stąd publikacja nie jest zbyt obszerna i traktuje temat raczej ogólnikowo, zarysowując tylko najważniejsze wydarzenia i główne założenia organizacji. W treści pojawiły się też pewne nieścisłości, które każdorazowo są doprecyzowane w przypisach autorstwa znanego badacza dziejów NSZ Leszka Żebrowskiego. Należy to uznać za dużą wartość tego wydania.

„Związek Jaszczurczy. Narodowe Siły Zbrojne” Stanisława Jaworskiego, to pozycja obowiązkowa nie tylko dla zawodowych historyków, ale dla każdego, kto interesuje się dziejami Żołnierzy Wyklętych. Pozostaje mieć nadzieję, że broszura zachęci historyków do wnikliwszego podjęcia tematu Związku Jaszczurczego i pogłębienia badań nad jego dziejami. Ci żołnierze z pewnością zasłużyli, aby przypomnieć Polakom o ich walce.

Autor: Stanisław Jaworski
Wyd.: Fundacja im. Kazimierza Wielkiego, Lublin – Warszawa – Chicago 2016
Oprac. nauk.: Leszek Żebrowski
Red.: Karol Wołek
Liczba stron: 40

Broszurę można nabyć TUTAJ.

Fot.: fkw.edu.pl